Նորավանք

Նորավանք-ը Հայաստանի պատմական և մշակութային այն վայրերից է, որտեղ քարե ճարտարապետությունը, բնությունը և հին հիշողությունը միանում են մեկ ամբողջության մեջ։ Նորավանքը Հայաստանի ամենատպավորիչ միջնադարյան վանքերից է։ Այն գտնվում է Վայոց ձորի կարմրավուն ժայռերի մեջ և հայտնի է Սուրբ Աստվածածին երկհարկ եկեղեցով, Մոմիկի արվեստով, նրբակերտ քարաքանդակներով և դրամատիկ լեռնային բնապատկերով։ Նորավանքը հատկապես զարգացել է 13-14-րդ դարերում և կապված է Օրբելյան իշխանական տան ու վարպետ Մոմիկի անվան հետ։ Այն եղել է Վայոց ձորի հոգևոր, մշակութային և արվեստային կարևոր կենտրոններից մեկը։ Համալիրի ամենահայտնի շինությունը Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին է՝ երկհարկ կառուցվածքով և արտաքին քարե աստիճաններով։ Նորավանքի խաչքարերը, ռելիեֆները, մուտքերի քանդակները և կարմրավուն քարերի գույնը այն դարձնում են հայկական միջնադարյան արվեստի շատ ճանաչելի օրինակ։ Վանքի շուրջ բարձրացող կարմիր ժայռերը ստեղծում են Հայաստանի ամենահիշվող տեսարաններից մեկը։ Ճանապարհն անցնում է նեղ ու գեղեցիկ կիրճով, և հենց այդ մոտեցումը այցը դարձնում է տպավորիչ նախքան վանք հասնելը։ Նորավանքը սովորաբար համադրում են Արենիի, Արենի-1 քարանձավի, գինու երթուղիների և Վայոց ձորի այլ բնական ու պատմական վայրերի հետ։ Այստեղ այցը կարող է հետաքրքիր լինել ինչպես պատմությամբ և ճարտարապետությամբ հետաքրքրվող մարդկանց, այնպես էլ նրանց համար, ովքեր պարզապես ուզում են տեսնել Հայաստանի ավելի հանգիստ և խորքային կողմը։ Վանական համալիրների դեպքում կարևոր է հիշել, որ դրանք միայն զբոսաշրջային կետեր չեն․ շատերը շարունակում են մնալ աղոթքի, հիշատակի կամ հոգևոր լռության վայրեր։ Այցելությունը ցանկալի է պլանավորել ոչ թե միայն որպես արագ կանգառ, այլ որպես հանգիստ մշակութային փորձառություն․ արժե ժամանակ հատկացնել բակի, քարերի, արձանագրությունների, տեսարանների և շրջակա միջավայրի դիտմանը։ Եթե ճանապարհը կատարվում է Երևանից, պետք է նախապես հաշվի առնել երթևեկության տևողությունը, եղանակը, կանգառների քանակը և վերադարձի ժամանակը։ Հարմար է ունենալ հարմար կոշիկ, ջուր, լիցքավորված հեռախոս և, անհրաժեշտության դեպքում, տաք հագուստ, քանի որ Հայաստանի լեռնային շրջաններում եղանակը կարող է արագ փոխվել։ Վայրի հանդեպ հարգալից վարքագիծը կարևոր է․ պետք է խուսափել բարձր աղմուկից, չվնասել քարերը, չդիպչել փորագրություններին և պահպանել մաքրությունը։ Այսպիսի վայրերը արժեքավոր են հենց այն պատճառով, որ միավորում են պատմությունը, ճարտարապետությունը, լանդշաֆտը և տեղական հիշողությունը։ Այստեղ տեսանելի է հայկական միջնադարյան մշակույթի այն շերտը, որտեղ եկեղեցին միայն աղոթքի տուն չէր, այլ նաև կրթության, գրչության, համայնքային կյանքի և արվեստի կենտրոն։ Լուսանկարչության համար լավագույն պահերը սովորաբար առավոտյան կամ ուշ կեսօրին են, երբ լույսը մեղմ է և քարերի երանգները ավելի խորն են երևում։ Այցելուների համար սա հնարավորություն է ոչ միայն տեսնելու հայտնի հուշարձան, այլ նաև ավելի լավ հասկանալու Հայաստանի հոգևոր և մշակութային բնապատկերը։