Սանահին վանք

Սանահին վանք-ը Հայաստանի պատմական և մշակութային այն վայրերից է, որտեղ քարե ճարտարապետությունը, բնությունը և հին հիշողությունը միանում են մեկ ամբողջության մեջ։ Սանահինը Լոռու մարզի կարևորագույն միջնադարյան վանական համալիրներից է։ Այն Հաղպատի հետ ընդգրկված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում և հայտնի է իր ճարտարապետությամբ, դպրոցական ու գրչական ավանդույթներով, գրատնով, խաչքարերով և լեռնային միջավայրով։ Սանահինը ձևավորվել է 10-13-րդ դարերում և միջնադարում եղել է ուսման, գրչության, աստվածաբանության և մշակույթի կարևոր կենտրոն։ Հաղպատի հետ միասին այն ներկայացնում է հայկական հոգևոր ճարտարապետության բարձր զարգացած փուլը։ Համալիրում կան եկեղեցիներ, գավիթներ, գրատուն, զանգակատուն, խաչքարեր և գերեզմանային տարածքներ։ Քարե ծավալների համաչափությունը, ստվերոտ սրահները, կոպիտ ու ազնիվ տուֆը Սանահինին տալիս են խորը և լուրջ մթնոլորտ։ Լոռու լեռնային բնապատկերը Սանահինի այցը դարձնում է ավելի ամբողջական․ բարձրադիր դիրքը, կանաչ լանջերը և շրջակա գյուղական միջավայրը թույլ են տալիս տեսնել Հայաստանի հյուսիսի խաղաղ ու պատմական դեմքը։ Այցը սովորաբար համադրում են Հաղպատի, Ալավերդու, Դեբեդի կիրճի և Լոռու այլ պատմական վայրերի հետ։ Այստեղ այցը կարող է հետաքրքիր լինել ինչպես պատմությամբ և ճարտարապետությամբ հետաքրքրվող մարդկանց, այնպես էլ նրանց համար, ովքեր պարզապես ուզում են տեսնել Հայաստանի ավելի հանգիստ և խորքային կողմը։ Վանական համալիրների դեպքում կարևոր է հիշել, որ դրանք միայն զբոսաշրջային կետեր չեն․ շատերը շարունակում են մնալ աղոթքի, հիշատակի կամ հոգևոր լռության վայրեր։ Այցելությունը ցանկալի է պլանավորել ոչ թե միայն որպես արագ կանգառ, այլ որպես հանգիստ մշակութային փորձառություն․ արժե ժամանակ հատկացնել բակի, քարերի, արձանագրությունների, տեսարանների և շրջակա միջավայրի դիտմանը։ Եթե ճանապարհը կատարվում է Երևանից, պետք է նախապես հաշվի առնել երթևեկության տևողությունը, եղանակը, կանգառների քանակը և վերադարձի ժամանակը։ Հարմար է ունենալ հարմար կոշիկ, ջուր, լիցքավորված հեռախոս և, անհրաժեշտության դեպքում, տաք հագուստ, քանի որ Հայաստանի լեռնային շրջաններում եղանակը կարող է արագ փոխվել։ Վայրի հանդեպ հարգալից վարքագիծը կարևոր է․ պետք է խուսափել բարձր աղմուկից, չվնասել քարերը, չդիպչել փորագրություններին և պահպանել մաքրությունը։ Այսպիսի վայրերը արժեքավոր են հենց այն պատճառով, որ միավորում են պատմությունը, ճարտարապետությունը, լանդշաֆտը և տեղական հիշողությունը։ Այստեղ տեսանելի է հայկական միջնադարյան մշակույթի այն շերտը, որտեղ եկեղեցին միայն աղոթքի տուն չէր, այլ նաև կրթության, գրչության, համայնքային կյանքի և արվեստի կենտրոն։ Լուսանկարչության համար լավագույն պահերը սովորաբար առավոտյան կամ ուշ կեսօրին են, երբ լույսը մեղմ է և քարերի երանգները ավելի խորն են երևում։ Այցելուների համար սա հնարավորություն է ոչ միայն տեսնելու հայտնի հուշարձան, այլ նաև ավելի լավ հասկանալու Հայաստանի հոգևոր և մշակութային բնապատկերը։