Շողակաթ եկեղեցի

Շողակաթ եկեղեցի-ը Հայաստանի պատմական և մշակութային այն վայրերից է, որտեղ քարե ճարտարապետությունը, բնությունը և հին հիշողությունը միանում են մեկ ամբողջության մեջ։ Շողակաթ եկեղեցին Վաղարշապատի խաղաղ ու պատմական եկեղեցիներից է։ Այն կառուցվել է 1694 թվականին ավելի հին սրբավայրի տեղում և ընդգրկված է Էջմիածնի եկեղեցիների ու Զվարթնոցի հնագիտական վայրի ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության կազմում։ Շողակաթի ներկայիս եկեղեցին կառուցվել է 1694 թվականին, բայց վայրը կապված է ավելի հին քրիստոնեական ավանդությունների հետ։ Անունը մեկնաբանվում է որպես լույսի կամ շողի իջնելու հիշատակ, և եկեղեցին կապված է Հռիփսիմյանց կույսերի պատմական-եկեղեցական հիշողության հետ։ Եկեղեցին կառուցված է շագանակագույն տուֆով և ունի հայկական եկեղեցաշինությանը բնորոշ համեստ, կենտրոնացված և ներդաշնակ տեսք։ Կոնաձև գմբեթը, մուտքային հատվածը և պարզ, բայց հստակ ծավալները այն դարձնում են Վաղարշապատի ավելի հանգիստ ու նրբագեղ հուշարձաններից մեկը։ Շողակաթը սովորաբար ավելի լուռ է, քան Էջմիածնի շատ հայտնի հատվածները, և հենց այդ հանգստությունն է նրա գրավչությունը։ Այստեղ կարելի է տեսնել հայկական քրիստոնեական ճարտարապետության ավելի համեստ, բայց խորքային կողմը։ Այցը կարելի է համադրել Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի, Սուրբ Հռիփսիմե, Սուրբ Գայանե եկեղեցիների և Զվարթնոցի հետ։ Այստեղ այցը կարող է հետաքրքիր լինել ինչպես պատմությամբ և ճարտարապետությամբ հետաքրքրվող մարդկանց, այնպես էլ նրանց համար, ովքեր պարզապես ուզում են տեսնել Հայաստանի ավելի հանգիստ և խորքային կողմը։ Վանական համալիրների դեպքում կարևոր է հիշել, որ դրանք միայն զբոսաշրջային կետեր չեն․ շատերը շարունակում են մնալ աղոթքի, հիշատակի կամ հոգևոր լռության վայրեր։ Այցելությունը ցանկալի է պլանավորել ոչ թե միայն որպես արագ կանգառ, այլ որպես հանգիստ մշակութային փորձառություն․ արժե ժամանակ հատկացնել բակի, քարերի, արձանագրությունների, տեսարանների և շրջակա միջավայրի դիտմանը։ Եթե ճանապարհը կատարվում է Երևանից, պետք է նախապես հաշվի առնել երթևեկության տևողությունը, եղանակը, կանգառների քանակը և վերադարձի ժամանակը։ Հարմար է ունենալ հարմար կոշիկ, ջուր, լիցքավորված հեռախոս և, անհրաժեշտության դեպքում, տաք հագուստ, քանի որ Հայաստանի լեռնային շրջաններում եղանակը կարող է արագ փոխվել։ Վայրի հանդեպ հարգալից վարքագիծը կարևոր է․ պետք է խուսափել բարձր աղմուկից, չվնասել քարերը, չդիպչել փորագրություններին և պահպանել մաքրությունը։ Այսպիսի վայրերը արժեքավոր են հենց այն պատճառով, որ միավորում են պատմությունը, ճարտարապետությունը, լանդշաֆտը և տեղական հիշողությունը։ Այստեղ տեսանելի է հայկական միջնադարյան մշակույթի այն շերտը, որտեղ եկեղեցին միայն աղոթքի տուն չէր, այլ նաև կրթության, գրչության, համայնքային կյանքի և արվեստի կենտրոն։ Լուսանկարչության համար լավագույն պահերը սովորաբար առավոտյան կամ ուշ կեսօրին են, երբ լույսը մեղմ է և քարերի երանգները ավելի խորն են երևում։ Այցելուների համար սա հնարավորություն է ոչ միայն տեսնելու հայտնի հուշարձան, այլ նաև ավելի լավ հասկանալու Հայաստանի հոգևոր և մշակութային բնապատկերը։